Op de Brabantse Wal werkt boswachter Kaj dagelijks aan het versterken van de natuur

Kaj (28) werkt inmiddels bijna vier jaar als boswachter ecologie in West-Brabant. Na zijn studie bos- en natuurbeheer begon hij bij Staatsbosbeheer, waar hij nu een groot deel van zijn werkdagen buiten doorbrengt. “Ik probeer zoveel mogelijk in het veld te zijn,” vertelt hij enthousiast. “De afwisseling maakt het werk juist zo mooi.”

En die afwisseling is groot. De ene ochtend begint hij nog voor zonsopkomst aan een broedvogeltelling, de andere dag monitort hij poelen, vennen of reptielen. “In het voorjaar en de zomer zijn veel dieren actief en kun je goed zien hoe het met soorten gaat. Dat maakt deze periode heel bijzonder.”

Een gebied vol overgangen

Volgens Kaj is de Brabantse Wal één van de meest veelzijdige natuurgebieden van Nederland. “Je hebt hier droge zandgronden, natte zones, oude bossen, heidevelden en vennen dicht bij elkaar. Daardoor ontstaat een enorme biodiversiteit.”

Die overgangen zorgen ervoor dat veel verschillende planten- en diersoorten hier een plek vinden. “Je ziet hier bijvoorbeeld reptielen zoals gladde slangen en levendbarende hagedissen, maar ook bijzondere amfibieën zoals heikikkers en rugstreeppadden.”

Juist die combinatie van droge en natte natuur maakt het gebied uniek. “Op kleine schaal vind je hier ontzettend veel verschillende leefgebieden naast elkaar. Dat zie je niet overal.”

Heide weer laten leven

Een belangrijk onderdeel van Kaj’s werk is het herstellen van heidegebieden. Op sommige plekken is de heide ouder geworden en verdwenen open plekken langzaam door gras en mos. Daardoor neemt de variatie in het landschap af.

“Veel soorten hebben juist verschillende structuren nodig,” legt Kaj uit. “Jonge heide, oude heide en open zand zorgen samen voor een gezond leefgebied.”

Om die afwisseling terug te brengen, worden delen van de heide zorgvuldig beheerd. Dat gebeurt bijvoorbeeld met een speciale machine die kleine banen in de heide maakt, zodat jonge heide opnieuw kan groeien.

“We doen dat heel gericht,” vertelt Kaj. “Niet alles tegelijk, maar juist stap voor stap. Zo behouden dieren hun leefgebied terwijl de natuur zich verder kan ontwikkelen.”

Soms gaat hij ook zelf met de schop het veld in om kleine stukken mos weg te halen en open zand terug te brengen. “Dat is belangrijk voor soorten zoals zandbijen en graafwespen. Die hebben open bodem nodig.”

Werken met aandacht voor iedere soort

Volgens Kaj draait natuurbeheer vooral om zorgvuldig werken. “Je houdt voortdurend rekening met dieren die er al leven. Het weer, het seizoen en zelfs het moment van de dag kunnen bepalen wanneer je ergens wel of niet kunt werken.”

Bij reptielen speelt bijvoorbeeld zonlicht een grote rol. “Als het zonnig is, warmen ze snel op en trekken ze zich daarna weer terug. Daar stemmen we werkzaamheden op af.”

Dat vraagt veel kennis van planten en dieren, maar ook samenwerking met aannemers en beheerders. “Iedere soort heeft weer andere behoeften. Dat maakt het soms best een puzzel, maar juist dat maakt het werk interessant.”

Ruimte maken voor inheemse natuur

Naast heideherstel werkt Kaj ook aan het terugdringen van invasieve exoten: planten die van oorsprong niet in Nederland thuishoren en hier snel kunnen groeien.

Een voorbeeld daarvan is watercrassula, een waterplant die complete vennen kan overnemen. “Zo’n plant groeit ontzettend snel en neemt ruimte weg van soorten die hier van nature thuishoren.”

In plaats van alleen planten weg te halen, kijkt Kaj ook naar manieren om de oorspronkelijke natuur terug te helpen. Zo experimenteert hij met het terugplaatsen van inheemse waterplanten uit nabijgelegen vennen.

“We zien daar inmiddels mooie eerste resultaten van,” zegt hij. “Dat is echt gaaf om mee te maken.”

Volgens Kaj kunnen ook Brabanders zelf bijdragen aan sterkere natuur. Bijvoorbeeld door in de tuin meer inheemse planten en bloemen te kiezen in plaats van exotische soorten. “Veel insecten, vogels en andere dieren zijn afhankelijk van planten die hier van nature thuishoren,” legt hij uit. “Door bewuster te kiezen, help je soorten die van oorsprong bij onze natuur horen.”

Mensen meenemen in natuurbeheer

Niet iedereen begrijpt meteen waarom er soms machines in natuurgebieden staan of waarom delen van heide worden aangepakt. Daarom vindt Kaj uitleg belangrijk.

“Mensen zien soms alleen dat ergens gewerkt wordt, terwijl er juist veel voorbereiding en zorg achter zit.”

Volgens Kaj merken bezoekers uiteindelijk juist de positieve effecten van natuurbeheer. “Als we ons werk goed doen, ontstaat er een gezonder en gevarieerder natuurgebied waar planten, dieren én mensen van profiteren.”

Door natuurgebieden actief te beheren, blijven bijzondere landschappen en leefgebieden behouden voor de toekomst. “Mensen kunnen blijven wandelen, genieten van rust en bijzondere soorten tegenkomen. Uiteindelijk werken we eraan om de natuur sterk en leefbaar te houden, ook voor volgende generaties.”

“Als je er oog voor hebt, ontdek je telkens weer iets nieuws”

Wat Kaj het mooiste vindt aan zijn werk? De verbinding tussen alles in de natuur.

“Je ziet steeds opnieuw hoe alles met elkaar samenhangt,” vertelt hij. “Planten, dieren, landschap en uiteindelijk ook mensen.”

Een moment dat hem altijd is bijgebleven, was tijdens een avondtelling op de Brabantse Wal. “Ik was nachtzwaluwen aan het monitoren en zag ineens een oehoe in een boomtop zitten, met volle maan op de achtergrond. Dat soort momenten vergeet je nooit meer.”

Voor Kaj laat de Brabantse Wal perfect zien hoe bijzonder Nederlandse natuur kan zijn. “Je ziet hier op kleine schaal ontzettend veel verschillende landschappen en soorten samenkomen. Als je daar oog voor hebt, ontdek je iedere keer weer iets nieuws.”